Tien over half drie. Samen met Joline liep ik de trap naar de orgelgalerij op en pakte de bugel. Nog een laatste controle… Brecht, Bert, Derk en Wendy kwamen even later ook. In de kerk klonk geroezemoes: die zat al halfvol. Mensen waren aan het kletsen, her en der werden knuffels uitgewisseld bij familie of vrienden die elkaar langere tijd niet gezien hadden…
Derk wenkte en haalde ons even elkaar. Bij de orgelbank, voor de gemeente verscholen achter de orgelkas van het rugwerk. “Even concentratie, mensen. Ogen dicht, armen om elkaar heen en voél elkaar. Zo dadelijk zijn we één instrument. Ja, jij ook Bert.” Het was even stil op de galerij. Weer zo’n moment waarvan je weet dat het kostbaar is. Na een minuut zei Derk: “Dank je wel. Samen met Richard en met hulp van Boven maken we er een trouwdienst van waar Anita en Greet met een grote glimlach op terug kunnen kijken.” Ik voelde de hand van Joline op mijn schouder en op dat moment verloor ik mijn laatste stukje nervositeit. Ik knipoogde naar haar en kreeg een lieve glimlach retour.
Brecht ging op de orgelbank zitten en maakte haar vingers soepel. Bert stond naast haar om te registeren, Derk stond klaar en ik ook. Exact tien voor drie telde Brecht af en de eerste tonen van het Te Deum van Carpentier klonken door de kerk. Ik keek niet op de partituur; dat was bij dit stuk niet nodig. En op dat moment liepen Claar, Mel, Ton en Rob de kerk in. En mijn beide zussen stopten even en keken me met een glimlach aan. Net als vorig jaar, tijdens dat weekend in Duitsland; toen stonden ze ook beneden in een kerk en ik op de orgelgalerij toen ik dat stuk speelde. Mel stak een duim op, precies op het moment dat Brecht het ‘rustige’, middelste deel speelde en het koper even rust had. Ik lachte terug. Goeie herinneringen… En ik zette de bugel weer aan mijn mond voor de herhaling van het thema.
Toen het stuk van Carpentier klaar was, ging Brecht verder met de overgang naar de Ambrosiaanse Lofzang. Schijnbaar moeiteloos improviseerde ze naar de andere melodie, niet naar de muziek kijkend maar naar de orgelpijpen boven zich. En met een korte variatie op het ‘Halleluja’ zette ze toen voor het couplet… Wat was die meid beregoed! Bliksemsnel drukte Bert wat registers weg toen Brecht met het couplet begon en dat klonk nu, op de houten pijpen, rustig en lieflijk door de kerk. Bij het drie keer ‘Heilig’ trok Brecht er twee registers bij en zette ik de bugel aan mijn mond. Brecht hield een halve seconde stil voordat ze het ‘Halleluja’ inzette. Prima! En terwijl dat door de kerk schalde, het orgel aanzwellend en Derk en ik ook steeds meer lucht gevend, ging de zijdeur open.
De gemeente ging staan. Richard en Jackie Moes kwamen binnen, gevolgd door Anita en Greet. Hé Jackie als ouderling? Prima… Toen zij halverwege waren, waren wij aan het einde van het Halleluja en Brecht gaf een seintje dat dat nóg een keer gespeeld zou worden. Oké… En toen zong de gemeente ook mee. Zoals gewoonlijk goed en met een stampvolle kerk klonk het heerlijk! De laatste noot galmde nog even door de kerk, toen liep Jackie het liturgische centrum op voor de mededelingen. De gemeente ging zitten, totdat Jackie haar verhaal afsloot met een glimlachend: “En nu mag u weer gaan staan voor ons intochtslied: Lied 274, het 1e, 2e en 3e couplet.” Geruis van kleren, geschuif van stoelen…
Brecht zette haar voorspel rustig in en trok voor het couplet één register bij, de Prestant 8’. De gemeente zette in. Bij het ‘Kyrië’, het 2e couplet ging ze verder op het rugwerk met zachtere, houten registers. Ondertussen trok Bert wat registers van het hoofdwerk open en zagen Derk en ik dat we flink veel gas moesten gaan geven: Bijna alle registers gingen open voor het ‘Gloria’! Nou ja, de gemeente kwam er toch wel bovenuit… En dat bleek ook zo te zijn. Ik keek even naar Brecht: die zat met een héle brede lach op haar gezicht te spelen! Ze genoot er duidelijk van. En achter me hoorde ik twee mooie vrouwenstemmen; Wendy en Joline. Brecht speelde gaan afrondend naspel; ze hield de laatste noot iets langer aan en dat was het. Prima, in mijn optiek. Na zo’n lofzang moet de klank van zo’n lied nog even in de kerk rondzweven. Verder niets.

Richard heette iedereen welkom. “Speciaal de mensen die ver zijn gekomen om getuige te zijn van dit huwelijk. En ook diegenen die niét konden komen. Door werk in het ziekenhuis, een missie in het buitenland of omdat ze, om welke reden dan ook, fysiek niet in de gelegenheid waren hier te zijn en dus deze dienst via Internet, met ons mee kunnen vieren. Ook u van harte welkom, ook al is het wellicht op een wat later tijdstip.” Dat deed hij prima. Want natuurlijk zouden er collega’s van Anita en Greet hier niet kunnen zijn door hun beroep… Ik keek de kerk in en zag een redelijk aantal uniformen in de banken. Natuurlijk: een groot deel van de fanfare, te herkennen aan de harpjes op hun epauletten. Maar ook militaire collega’s zónder die harpjes… En verhip… Ook de commandant van OG CLAS, die overste die wat zuur keek tijdens de confrontatie in de St. Jan in den Bosch. Richard vroeg om een moment van stilte, wat hij afsloot met het votum en de groet. Daarna leidde hij de dienst in en legde wat zaken over de liturgie uit. “… voor diegenen die niet helemaal op de hoogte zijn van het wel en wee in deze kerk. En als u voor het eerst sinds lange tijd weer eens in een kerk komt: voel u welkom en thuis.” Nou dat was bij ons ieder geval wel gelukt…
Een afwisseling van gebeden en lezingen volgde. De tekst voor de preek was een nogal voor de hand liggend stuk uit de brieven van Paulus: 1 Corinthe 13, het 1e vers. Jackie las de bijbeltekst, daarna ging Richard op de preekstoel staan. “Geliefde gemeente. Toen ik aan Anita en Greet vroeg wat zij als trouwtekst wilden gebruiken, kwam zonder enige vorm van aarzeling het 1e vers uit 1 Corinthe 13 naar voren. En inwendig zuchtte ik maar eens diep. Want dit stuk van de brief van Paulus aan de gemeente in Corinthe is een van de meest gebruikte trouwteksten die er zijn. In mijn nog niet al te lange loopbaan als gemeentepredikant, nu ruim negen jaar, heb ik een 16 huwelijken mogen inzegenen en, ik heb het deze week opgezocht, 9 bruidsparen hadden een of meerdere verzen uit dit hoofdstuk als trouwtekst. Nee, het leven van een gemeentepredikant gaat niet altijd over rozen, ondanks die 16 huwelijken. Zoals Greet tijdens onze voorbereidingen zei: ‘Dan had je maar een vak moeten leren… dominee!’ En Anita keek alsof ze het daar mee eens was.”
De gemeente begon te lachen en. Richard ging verder. “Toen ik vroeg waarom ze speciaal deze tekst hadden uitgezocht, zei Anita: ‘Simpel. Voordat wij elkaar leerden kennen, kwam ik nooit in een kerk. Greet nam me eens, op een gewone doordeweekse dag mee hier naartoe en ging zitten spelen. Ik voelde me als een kat in een vreemd pakhuis, totdat de tonen van het orgel klonken. En daar klonk ‘liefde’ in door. En terwijl ze speelde, bleef ze me aankijken. Ik zat op de galerij. En opdat moment sloeg de vonk pas écht over. Zonder liefde was dat mooie orgel hier niets anders dan een nogal lawaaierige windmachine…’ Gelach dreunde door de kerk en Richard vervolgde: “Ehh… Voor degenen die nu hevig op hun tenen zijn getrapt: dat is niét mijn tekst hé! Tijdens de receptie mag u Anita op het matje roepen, nu even niet. Kortom: hier in de kerk hebben ze acht jaar geleden tegen elkaar gezegd dat ze met elkaar verder wilden. En nu, acht jaar later, wilden ze, in deze zelfde kerk, de zegen van de Heer over hun huwelijk vragen. En daar zijn we blij mee…”

Hij ging daarna op de theologische toer, waarbij ik hem vrij snel kwijtraakte. Paulus had mij nooit zo geboeid; ik vond de man nogal fundamentalistisch met zijn opmerkingen over ‘vrouwen die in de gemeente moeten zwijgen’. Toch eens aan Richard vragen hoe hij die teksten interpreteerde… Ik keek de bugel rustig na: die moest zo dadelijk weer goed te horen zijn...
“Gemeente, en Greet en Anita natuurlijk: ten slotte zitten jullie hier om Gods zegen te vragen over jullie huwelijk. Op de laatste dag van dit jaar maar wel een dag die de Heer heeft gemaakt en gegeven. Een lofzang, die we nu gaan zingen. Amen.”

Brecht zat al klaar, haar handen boven de toetsen. Haar voorspel was simpel: de laatste twee regels van het lied, één seconde rust, daarna zette ze in. En de gemeente zong. Zong dit loflied, uit volle borst. Heerlijk. Het speet me bijna toen het lied ten einde was en Richard overging op het inzegenen van het huwelijk. Dat ritueel was wat meer beladen dan in het gemeentehuis en eindigde ermee dat Anita en Greet elkaar wéér trouw beloofden en uiteindelijk op een laag bankje knielden waarna Richard een zegen uitsprak. Derk seinde en wij stonden op. Tijd voor Purchell. Richard kondigde het stuk aan. “Nu geen christelijk lied, maar twee delen uit een concert van Purchell, een 17e eeuwse Engelse componist. Feestmuziek. Laten we luisteren.”
Brecht speelde het intro van ‘Come ye sons of art’, Derk en ik de begeleiding die bij dat Portugese meisjeskoor door beide klarinetten werden vertolkt. Maar op trompet en bugel klonk dat ook goed. Joline viel exact op tijd in: helder, de tekst duidelijk articulerend en loepzuiver. En opzij kijkend zag ik het: zij had er ook plezier in! Wendy viel in als sopraan: iets meer volume erbij. Om even later tweestemmig verder te gaan… Heerlijk om naar te luisteren! Diverse mensen keken ook om; Greet en Anita draaiden zich ook op hun stoelen naar ons toe: beiden met een brede lach op hun gezicht.
En na één seconde stilte zette Brecht het intro van ‘Sound the trumpet’ in. De basso continuo staccato op het borstwerk, de vioolpartij rustig op de achtergrond op het hoofdwerk. Houten registers. Heerlijk om naar te luisteren! Toen Joline en Wendy begonnen te zingen klonk dat als één stem. En met behoorlijk volume! Derk hief zijn trompet op, ik de bugel en wij ‘echoden’ beide zangeressen na. Wij hadden afgesproken dat het koper niet teveel trillers zouden laten horen; het was moeilijk om die exact op elkaar af te stemmen. Beide dames hadden daar minder moeite mee. En toen we tweestemmig zongen en speelden hadden beide dames geen moeite om boven het koper uit te komen. Van Wendy wist ik dat ze volume kon produceren, Joline had er nu ook weinig moeite mee! Ik bedwong de neiging om mijn volume ook op te schroeven; niet op volle kracht gaan, Kees…
Twee en een halve heerlijke minuut later bliezen en zongen we de laatste, lang aangehouden noot. Richard keek ons aan, over een volle kerk heen. “Gemeente, u heeft de tekst van deze stukken op uw orde van dienst staan. En ondanks dat het een muzikaal verjaardagscadeau was voor een Engelse koningin, is de tekst voor de volle honderd procent op een feestdag als vandaag van toepassing… We eindigen deze feestelijke dienst met de slotzang, daarna spreek ik de zegen uit. En die slotzang is het lied: Dankt, dankt nu allen God’, vers 1 en 2. En ik verzoek u daarbij te gaan staan.”
Brecht en Bert waren ondertussen al druk in de weer geweest met registerknoppen uittrekken of juist indrukken. En na een kort, licht voorspel op het rugwerk zette Brecht het koraal in op het hoofdwerk, met een koppeling naar het borstwerk. En de subbas 16’op het pedaal, ook gekoppeld aan beide klavieren. Nogal stevig. Derk en ik moesten ook flink werken, anders waren we nauwelijks te horen… Bij het 2e couplet drukte Bert snel wat registers weg; iets minder volume. Gelukkig…
Nadat de galm was weggestorven sprak Richard de zegen uit. Brecht was wéér bezig met registers: nu drukte ze die bijna allemaal weg. Zij kon niet zien of Greet en Anita al naar achteren liepen, dus ze keek vragend. En op het moment dat zij het gangpad indraaiden, zette Brecht zachtjes het lied ‘Liefde, eenmaal uitgesproken’ in. Héél subtiel en tweestemmig. Het bruidspaar bleef staan. Anita greep de hand van Greet en ze keken naar het orgel. Oei… Die kwam nogal binnen! Greet viste een zakdoek uit haar broekzak en ik moest inwendig lachen: het was een legergroen exemplaar. Heel voorzichtig depte ze haar ogen. En daarna had Anita het ding ook nodig. Ik seinde naar Brecht: twee coupletten, daarna afsluiten! Die knikte gelukkig, anders zouden we hier vanavond nog staan… De kerk was nu muisstil.
Toen Brecht met een lang akkoord had afgesloten, knikte het bruidspaar. En helder klonk de stem van Anita door de kerk: “Dank je wel, Brecht. Dat lied hoorde er óók bij.” Brecht keek om het rugwerk heen en stak haar duim op. Nu liep het bruidspaar wel door richting uitgang. En ik wist dat de fanfare buiten stond in een erehaag. Vaag hoorde ik de commando’s. Ik had geen trek om me daarbij aan te sluiten: dat was hún manier om Greet en Anita te feliciteren. Gepraat en het geluid van schuivende stoelen vulde de kerk weer en wij keken elkaar aan.

“Prima gespeeld en gezongen, dames en heren. Dit was een feest om te doen.” Derk keek waarderend. Joline bedankte me op haar eigen manier: met een lieve knuffel. In mijn oor hoorde ik: “Ik heb naar je gekeken als je speelde, schat. En ik heb genoten.” “Ik ook van jou, Jolien.” Ik gaf Derk een hand. “Mooi gespeeld, Derk.” Hij knikte. “Eensgelijks, Kees. Acht jaar geleden nooit gedacht dat ik dit zou doen. Greet, Anita en ik hadden in het begin van hun relatie nog wel eens woorden. Maar nu… Die twee zijn voor elkaar geschapen, Kees.” Ik knikte alleen maar. “Mee eens.”
Hendrik kwam de orgeltrap op stormen. Hij omhelsde Wendy. “Prachtig gezongen, schat.” Brecht keek naar Bert. “Nou, dan kunnen wij ook losgaan…” Bert knuffelde Brecht nogal stevig en die giebelde even later: “Nou… ons eerste publieke zoentje is een feit. In een kerk, notabene.” Joline merkte op: “Er zijn slechtere plekken, Brecht.” Derk keek over de balustrade omlaag en zei klagend: “Jaja… jullie allemaal klef doen en wie staat hier eenzaam en alleen kerstfeest te vieren? Jawel, Derk Zondervan.” Joline maakte zich van me los. “Arme kerel… Laat jouw lieve echtgenote verstek gaan? Kom maar even bij Joline hoor. Kees kan er toch niks van zeggen; jij bent overste en hij slechts majoor…”
Ze gaf hem drie zoenen op z’n wangen. “Jij ook dank je wel, Derk. Je hebt er nu een schat van een schoonzus bij.” “Dat weet ik, Jolien. Ook al is Greet soms een vuil kreng, met haar snijdend uitgesproken ‘Overste!’ Dan weet ik het wel weer…” “Welkom bij de club, Derk. Ik moet het ook vaak doen met ‘Majóór!” en een boze blik.” Brecht zei droog: “Dan heb je het er ook wel naar gemaakt, Kees.”
Ik zuchtte en keek Derk aan. “Ga je mee? Er zal hier vast wel ergens een kroeg zijn waar we ons kunnen bezatten zónder zo’n irritante vrouwelijke organist in de buurt.” “Niks ervan jullie!” snauwde Joline. “Jullie leggen je spullen in de auto en rijden netjes naar de feestlocatie. Ik keek naar Brecht en Bert. “En jullie? Hoe komen jullie daar?” “Met mijn ouders mee, Kees. Geen punt.” Hendrik wapperde met een autosleutel. “Ook wij zijn voorzien van vervoer.” “Mooi. Dan stel ik voor dat we deze orgelgalerij in nette staat achterlaten.” Derk, Bert en ik sjouwden de extra stoelen omlaag; met de lange jurken van Joline en Wendy was dat een beetje link. Brecht had een nette broek aan. “Met zo’n lange jurk kan ik niet fatsoenlijk spelen; ik kleed me thuis om.” Joline stak een duim op. Even later liepen wij ook naar buiten.
Joline had Mocca bij Lot opgehaald, die was dolblij dat hij ons weer zag. Het bruidspaar was al vertrokken, de fanfare was nét bezig om hun spullen in te pakken. “Hé Kees en Derk… Mooi gespeeld, heren!” Klaas Spoel, de dirigent kwam op ons af. “En Joline en Wendy: jullie zongen prachtig! Maarre… Wie was die organist? Die wil ik ook even spreken.” “Organiste, Klaas. Brecht, een leerlinge van Greet. Dáár…” Derk wees en riep Brecht. “Er is hier iemand die je wil spreken, Brecht.” Even later mocht ze complimenten van Klaas in ontvangst nemen en stond ze met een rood hoofd. Daarna stapte ze, samen met Bert in een auto.
“Kom, schone zangeres. Wij gaan ons eens onderdompelen in de oude techniek.” Joline keek verwonderd. “Ouwe techniek? Pardon? Da’s leuk voor de bruiloft van Mel en Rob, maar...” “Niet piepen, meisje. Over zes kilometer zeg je weer eens: ‘Je hebt gelijk, Kees.’ En dan is mijn dag weer goed.” In zichzelf mopperend zat ze even later naast me in de auto. En na een paar minuten reden we de parkeerplaats van een nogal industrieel gebouw op. “Ketelhuis?” Joline trok een vragend gezicht. “Ehh… Kees: Ik heb een hele nette jurk aan. Ik ga niet stoken, denk er aan! En jij ook niet, in je DT.” “Rustig, meisje Jonkman… Greet en Anita hebben een nogal aparte locatie uitgezocht voor hun receptie en hun feest. En nee, we hoeven niet te stoken vandaag. We zijn niet op de Brocken, noch op een Deense reddingsboot.” We liepen naar de ingang. Inderdaad, een groot, industrieel gebouw. Hoog, daterend uit het begin 20e eeuw en prachtig omgebouwd tot een feestlocatie! “Ik heb gelezen dat dit ook een trouwlocatie van de Gemeente Eindhoven is. Maar goed, de duifjes vonden het gemeentehuis blijkbaar passender. En een groot voordeel: dit gebouw staat niet midden in een woonwijk. Dus geen overlast van vuurpijlen en ander knalspul straks om twaalf uur.”

Joline keek rond terwijl ik haar jas naar de garderobe bracht. In de grote zaal stond al een lange rij om Greet, Anita en hun ouders te feliciteren. Dus we sloten maar aan. Naast het bruidspaar stond een grote tafel met cadeau’s. “Kees! Onze fotolijst! Nog even uit de auto halen…” Ik schudde mijn hoofd. “Nee schat. Dat doen we straks tijdens het feest. Met Brecht erbij, weet je nog? Anders springt Greet meteen in de auto om naar ons huis te rijden. Twee problemen: één: ze mist het diner en twee: Anita mist haar als zij richting bruidssuite wil. Kunnen we die lieve verpleegkundige niet aandoen.” Joline keek nadenkend. “Volgens ingewijden was Anita nét zo gek op kleine orgeltjes als Greet, dus dan zouden we een compleet bruidspaar missen… Nee, da’s geen goed plan, want ten slotte moeten ze wel behoorlijk door de mangel gehaald worden door onze vriendengroep…” We gniffelden.
De rij schoot niet echt op; heel veel mensen waren nogal uitgebreid met hun felicitaties. Ik keek rond. Natuurlijk vielen de andere militairen, grotendeels van de Fanfare Bereden Wapens op. Achter ons stond Derk met zijn echtgenote. En ver voor ons in de rij stond de commandant van OG CLAS nét het bruidspaar te feliciteren. Verder nog een paar militairen die ik niet kende… Langzaam schuifelden we naar het bruidspaar en na ruim een kwartier, terwijl we met de mensen om ons heen kletsten, stonden we voor Greet en Anita.
Joline gaf beiden drie zoenen en zei: “Meiden… van harte gefeliciteerd! Wat zijn wij blij dat jullie nu getrouwd zijn!” Anita antwoordde. “Ja, wij ook wel, Jolien. Niet waar, schat?” Greet was even te druk met een zakdoek om meteen te antwoorden. “Sorry Jolien… Die opmerking van jou knalde er even in. Even mijn ogen droog poetsen hoor.” En weer kwam de legergroene zakdoek tevoorschijn. “Nog nooit zoveel op één dag gejankt als vandaag… Het lijkt wel of ik op een begrafenis sta in plaats van op mijn eigen bruiloft, verdorie.” Zowel Joline als ik staken vijf vingers op met de ene hand en van de andere hand wees de wijsvinger omlaag.
“Nú, opperwachtmeester!” Ze keek me, door haar tranen heen, aan. “Volgens mij krijg je op je trouwdag dispensatie van opdrukken, Kees. Dat stond in het contract van de vriendengroep.” “Hmm… Nooit gelezen. Maar goed, ik zal je tranen wel drogen, Greet. Met een zakdoek die bij dit tenue hoort: een witte. Graag zie ik die weer gewassen en gestreken terug, als jullie retour zijn van jullie huwelijksreis.” Ik gaf haar ook drie zoenen. “Gefeliciteerd, schat.” Ze lachte nu. “Dank je wel, lomperd.” Joline vulde aan: “Ik zie hier een tafel vol met cadeau’s; ons cadeau geven we straks. Het had wat risico’s om dat nu te geven, dus stellen we dat even uit.” Anita keek wantrouwend. “Straks? Ergens voel ik dat we een loer gedraaid worden, Greet.” Die keek ook enigszins verontrust en ik stelde hen gerust. “Geen paniek, meiden. We zetten jullie niet voor joker, wees gerust. Jullie zien het straks wel, tijdens het feest.”
“Nou, maak me gek…” mopperde Anita zachtjes. “Dat laat ik wel aan Greet over, Anita. Die kan dat volgens mij veel beter dan ik.” Joline lachte zachtjes en Greet stak haar tong uit. “Kom, lieve echtgenote, doorlopen. Die rij achter ons is lang…” Anita pakte mijn hand. “Kees, Joline…: We hebben genoten van jullie muziek. Prachtig!” Ik wees op Greet. “Grotendeels haar verdienste, Anita. Vorig jaar rond deze datum blies ik, volgens jouw mooie bruid, alleen maar ‘stom de nootjes en enig gevoel zat er niet bij’. Dus… Voor de bedankjes moet je bij háár zijn.” Ze glimlachte zachtjes. “Dat gaat wel lukken, denk ik. Maar niet hier!” Haar glimlach werd breder en die van Greet ook. “Je zou zo maar van de leg kunnen raken, Kees. En nou opdonderen: ik wil mijn kersverse zwager en schoonzus knuffelen!” “Je hoort het, Kees”, zei Derk. “Zoek maar iets te drinken op of zo.” “Zeker overste…”

Grinnikend liepen we verder, richting tafels waar koffie en andere drankjes geschonken werden. We namen een glas Icetea. Beiden hadden we best wel wat lucht verbruikt vandaag. Achter in de zaal zag ik Pa en Ma in gesprek met Tony en Rob Sr en loodste Joline erheen. En het eerste wat Ma zei: “Wat heb jij een prachtstem, Joline! Wauw…” Ze bloosde diep. “Dankzij Greet en een paar lessen van een zangpedagoog uit de gemeente. En ik kon we weer optrekken aan Wendy, dat scheelt enorm.” Pa schudde zijn hoofd. “Daar ben ik het niet mee eens, Jolien. Ook toen jullie tweestemmig zongen konden we jouw stem duidelijk onderscheiden van die van Wendy. Prima!” En Tony merkte op: “Dit is de eerste keer dat ik een protestantse trouwdienst meemaak. Mooi. Alleen… Ik miste het ‘Ave Maria’, wat in de Roomse traditie erbij hoort.” Ma knikte. “Snap ik. Maar ik hoop dat je ook weet dat Maria in de protestantse traditie weliswaar een uiterst belangrijk persoon is als moeder van Jezus, maar géén heilige of tussenpersoon is tussen Jezus en de mensen.” Tony knikte. “Weet ik wel… Maar het hoort er zo bij. Altijd een ontroerend moment, Chantal.”
Ik kon het niet laten. “Nóg een ontroerend moment, Tony? Die hebben we genoeg gehad…” Drie dames keken me respectievelijk boos, verwijtend en bedroefd aan. Joline vertolkte die gevoelens met één zin. “Wat ben je ook een rationele, harteloze barbaarse techneut, Kees Jonkman.” “Héhé, eindelijk komt ze erachter met wie ze getrouwd is…” klonk het achter ons. “Hoi allemaal!” Fred en Wilma stonden achter ons. Zoals gewoonlijk onhoorbaar dichterbij gekomen. Joline kreeg een zoen van Wilma. “Mooi gezongen, schat.” En met een blik op mij: “Ondanks de bijvoeglijk naamwoorden die je eigen echtgenote je net voor je voeten wierp: prachtig gespeeld, Kees.” Fred knikte. “Kan ik het alleen maar mee eens zijn.”
Langzaam maar zeker kwamen alle lui van onze vriendengroep bij ons tafeltje, dus we schoven er eentje bij. Ik zag Brecht en Bert een beetje verloren tegen een buitenmuur staan. “Schuif er nog eens twee stoelen bij, lui. Ik zie een bijzonder goeie organiste en haar kersverse vriendje muurbloem spelen. Dat kan natuurlijk niet.” Joline liep naar hen toe en even later was Brecht het middelpunt van de belangstelling. Met name Claar en Mel waren vol lof over haar muzikale bijdragen. Niet zo gek natuurlijk; mijn zussen waren beiden ook bijzonder muzikaal. En daar moest ik ze even mee plagen. Op de vraag of zij ook een instrument bespeelden antwoordde ik snel: “Jazeker! Een authentieke jankdoos… Ze hadden het liefst ook een orgel willen bespelen, ware het niet dat die dingen ze vreselijk lastig mee te zeulen zijn naar muziekles.”
Mel zei droogjes: “Ze zijn voor andere dingen dan wel weer nuttig, Brecht. Bijvoorbeeld om je broer mee op z’n kop te timmeren.” “Dat durf jij niet, zussie. Met je Stradivarius…” Brecht zette grote ogen op. “Stradivarius? Hebben jullie een…?” Claar schudde haar hoofd. “Onze broer heeft weer eens een recalcitrante bui. Onze violen zijn best wel goed, maar een Stradi? En dan twee stuks? Wij zijn arme studentes, hoor. Gelukkig hebben we elk een vriendje die best wel aardig verdiend, maar twee violen van een half miljoen euro elk?”
En Mel vulde aan: “En als we onze broer op z’n kop willen timmeren: mijn vriendje is gespecialiseerd in het hanteren van een klauwhamer, type lomp en onbenullig. En anders gebruik ik wel rugby. Genoeg ervaring mee, nietwaar Kees?” “Dat kun je beter aan Rob vragen, zussie. Die heeft daar ondertussen waarschijnlijk de meeste ervaring mee…” En Rob zei, met een zijdelingse blik op Mel: “Klopt. En ik ben er ondertussen achter dat rugby een contactsport is. Niet onprettig met deze rooie furie naast me.” Mel mopperde. “Niet onprettig, zegt meneer. Een lekkere manier van complimenten uitdelen heb jij!”
Brecht keek de kring rond. “Ik had van Greet de laatste weken iets opgevangen over een vriendengroep waarbij het héél goed uitkijken is wat je zegt. Ik geloof dat ik haar nu enigszins begrijp.” Wilma leunde naar voren. “Klopt, Brecht. We nemen elkaar graag en veel op de hak. Waarom? Omdat we elkaar goed kennen. En we vertrouwen elkaar. Vliegt iemand uit de band, dan wordt dat snel opgelost. En als er iets aan de hand is: één berichtje in de groepsapp en iedereen staat voor de ander klaar. Dát is de kern van onze vriendschap, Brecht.” Die knikte langzaam, Bert ook. “Mooi…” was haar reactie.

Lot wees. “Oh, jongens en meiden: Engels praten en aardig doen! Daar komt het bruidspaar!” Met een brede lach kwamen Anita en Greet erbij staan. “Zo… Is het zootje ongeregeld een beetje bijgekomen van de kerkdienst?” Henry wreef over zijn oren. “Nou… mijn oren piepen nog een beetje, Greet.” Anita knikte. “Kan ik me voorstellen. Mevrouw Solinge was vandaag niet al te zuinig met lucht. Trouwens: Derk en Kees ook niet, net als Wendy en Joline.” “Je moet niet piepen, mevrouw nu-net-een-paar-uurtjes-Zwart. Ik zit bijna elke dag tussen die pijpen. En als ik daar niet zit, zit ik wel bij de fanfare, met een stel trombones en tuba’s in m’n nek. Wij zaten vandaag lekker voorin, redelijk rustig.” Anita mopperde: “Redelijk rustig? Met een orgel vol op stoom, twee keer koper erbij én een ramvolle kerk die zingt? En dat alles vlak achter ons?”
Ze knipoogde. “Ik heb ervan genoten, jongens. En meiden. En ik was niet de enige.” Greet greep haar bij de arm. “Kom, kersverse mevrouw Zwart. We moeten verder. Lekker even kletsen met de andere gasten. Sommigen gaan na de receptie al weg, dan moeten we ze wel gesproken hebben.” Ze keek even bedenkelijk. “En dit gezelschap kennende zullen zij straks wel even zendtijd vragen, hetzij tijdens het diner, hetzij tijdens het feest.” “Wát een mensenkennis, Greet. Je valt me niks tegen.” Fred grinnikte en de stoomtrein kwam weer langs. Het bruidspaar maakte zich snel uit de voeten. Een uurtje later was de zaal wat leger; de ‘receptiegasten’ stonden op het punt van vertrekken of waren al weg, op een enkeling na.

Iemand van de locatie pakte een microfoon en kondigde aan: “Bruidspaar, geachte familie en gasten: Wij nodigen u uit om over een minuut of tien naar de andere zaal te gaan voor het diner. Dat wordt daar opgediend.” Hij lachte even. “Dan kunnen wij deze zaal vrijmaken voor het feest wat daarna komt.” Even later liepen we rustig naar een zaal ernaast. Mooi gedekte tafels en een lange counter langs de kant. “Wilt u een plekje zoeken? Er zijn geen gereserveerde tafels vanavond, zelfs niet voor het bruidspaar. U zoekt het zelf maar uit.” Hmmm… Dezelfde oplossing als bij onze bruiloft dus: lekker zelf je eten opscheppen en af en toe van tafel wisselen om te kletsen. Prima! Joline nam Brecht en Bert een beetje onder haar hoede. “Kom Brecht. Wij gaan hier wel zitten.” Een wat achteraf-tafeltje voor acht personen. Even later kwam Ton Koopman erbij zitten, Wim Brun, Wendy en Hendrik. Ze maakten kennis met elkaar en Joline grapte: “Nou, dit is een wel bijzonder muzikaal tafeltje… Als ze nu maar niet van ons verwachten dat we gaan zingen, Wendy!” Die trok een gezicht. “Een muzikaal tafeltje? Leg eens uit, Joline?” Ton Koopman keek belangstellend rond en Jolien wees aan.
“Brecht was vanmiddag de organiste, Bert, haar vriend was de registrant, maar speelt tijdens jeugddiensten niet onverdienstelijk op de basgitaar in onze ‘houseband’. Wim is zangpedagoog en heeft mij behoorlijk geholpen om mijn stem goed te gebruiken. Wendy heeft Wim niet nodig; zij is nu 2e jaars studente zang en directie aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Haar vriend, Hendrik, draagt ook de naam Zwart en dat verloochent hij niet; hij studeert orgel op het conservatorium in Utrecht. Vierdejaars. En is een neef van Greet. En dan hebben we als laatste Kees, die volgens Greet af en toe fantasieloos nootjes uit zijn bugel perst. Met jou erbij Ton, dus best wel een muzikaal tafeltje.” Hij lachte, wendde zich toen naar Hendrik. “Jij bent vierdejaars student op het orgel. En je bent een neef van Greet. Had jij niet willen spelen vandaag?”
Hendrik kreeg een rood hoofd. “Ik durfde niet, meneer Koopman. Er zaten nogal wat organisten van naam in de kerk. Waaronder u. Greet heeft het me gevraagd, maar ik heb bedankt. Wilde van deze dag genieten, in plaats van me een week tevoren opvreten van de zenuwen.” Ton knikte langzaam. “Dat begrijp ik, maar eens zal je toch zo’n dienst moeten begeleiden, jongeman.” Toen draaide hij naar Brecht. “En jij was de organiste vandaag? Waar studeer jij?” Brecht lachte zachtjes. Zij had ten minste geen last ervan dat ze tegenover een van de beste organisten van Nederland zat.
“Ik studeer HBO-P, meneer Koopman. Personeelsdingen. Niets muzikaals. Maar ik ben een van de leerlingen van Greet.” De ogen van Ton keken doordringend. “Geen conservatorium? Meid, zoals jij speelde vanmiddag… Heel veel van mijn leerlingen zijn daar stinkend jaloers op, als ze jou horen.” Ik vulde aan: “En de improvisaties van Brecht doet ze uit haar hoofd. Geen snipper muziekpapier voor haar neus; ze kijkt omhoog naar de orgelpijpen en speelt wat ze op dat moment in haar hersens hoort.”
Ton boog zich naar Brecht. “Dus… Orgel is voor jou hobby? Tijdverdrijf?” Brecht schudde haar hoofd. “Nee, meneer Koopman. Ik wil dolgraag beter worden op het orgel. Maar mijn ouders stelde één voorwaarde aan een conservatoriumstudie: je moet ook een ander diploma aan de muur hebben hangen. De muziek is een té smalle basis voor een stabiel inkomen. Dus… HBO-P.” Ze giechelde. “Want ondanks de opkomst van A.I.: Er is altijd wel ergens personeel wat je op hun donder moet geven.” Ton knikte langzaam. “Slimme ouders heb jij… En wanneer ga je naar het conservatorium?”
“Ik hoop over anderhalf jaar. Ben nu bezig met mijn 3e jaar HBO-P. En mijn 5e jaar Greet. Bijna net zoveel werk. Ze giebelde. Ton keek haar nadrukkelijk aan. “Ik heb best wel wat verstand van orgelmuziek, jongedame. Als jij een referentie op moet geven voor een conservatorium: je mag mijn naam noemen. Ik heb niet alleen muzikaal-technisch zitten luisteren; ik heb ook gewoon genoten van jouw spel.”
Hij keek snel naar mij. “Jammer dat die bugel en die trompet er af en toe tussendoor toeterden…” Ik keek dreigend, maar Joline loste het op haar manier op. “Oh? En die zangeressen dan, Ton? Vond je die ook storend? Eerlijk zeggen. Ik heb een schoonzus die nogal goed is in rugby en volgens mij gaat Kees hier ook even uit z’n dak als je lelijk doet tegen zijn vrouw en een goede vriendin van haar.
En Wendy vulde aan: “En ik heb m’n nagels vanochtend best scherp gevijld, meneer Koopman. Bijzonder onaangenaam als u straks weer eens een opname moet leiden van The Netherlands Bach Society en u staat dan met een gezicht vol pleisters…” Ze keek ook gespeeld boos.
Ton lachte. “Zo. Heb ik jullie mooi op de kast, dames. Maarre… Mijn voornaam is Ton en volgens mij wisten jullie dat al een tijdje. Gebruik die dan ook. Ik hou niet zo van kouwe drukte tijdens een gezellig feest. De vrienden van Greetje zijn ook mijn vrienden.”

De manager van de locatie onderbrak ons. “Lief bruidspaar, gasten… U kunt het voorgerecht zo dadelijk ophalen bij de tafels hier langs de kant. Het bruidspaar heeft expres om deze setting gevraagd: U hoeft niet te wachten tot iedereen een gerecht heeft, wij hoeven ons niet, vergeef me de uitdrukking, maar die komt van Anita, ‘de benen onder ons gat vandaan te lopen’ en het uitdrukkelijk verzoek van het bruidspaar is om regelmatig van tafel te wisselen, zodat u ook eens andere mensen spreekt dan uw eigen kringetje.” Hij keek naar de tafel waar de hele fanfare zat. “Militairen zijn ook mensen, verpleegkundigen ook en zelfs bij musici zijn heel soms wat menselijke trekjes te bespeuren. Een uitspraak van Greet, dus neem mij vooral niet kwalijk; u kent haar langer dan ik.” Hij pauzeerde even en vervolgde toen: “Eerlijkheid gebied mij te zeggen dat we deze manier van ‘bedienen’ niet zelf verzonnen hebben, maar ons door Greet werd geadviseerd. Ze had het afgekeken van een bruiloft ergens begin Juni. Maar het bevalt ons wel, denk ik.” Ik zag Tony gniffelen. “En nu, op verzoek van het bruidspaar: een ogenblik stilte alstublieft.”
Daarna kreeg iedere tafel gelegenheid om naar het buffet te lopen. Onze bordjes werden netjes opgeschept: dat hoefden we niet zelf te doen. En het bedienend personeel deed dat zeer nauwkeurig: men kon kiezen tussen een voorafje van een paté met zalm of ham met meloen; beiden werden netjes op de borden gedeponeerd. “Nou, dit ziet er bijzonder smakelijk uit, dames en heren”, hoorde ik Wendy zeggen. “We hopen dat het ook zo smaakt, mevrouw.” Eenmaal weer aan tafel bleek dat dat ook zo was: ik had de zalm genomen, Joline de ham met meloen en we bietsten elk een hapje van de ander. En ondertussen kletsten we lekker met de overigen aan tafel. Het viel me op dat Brecht vrijwel alleen met Ton praatte. Hij vroeg haar honderduit over haar toekomstplannen en was aangenaam verrast toen hij hoorde dat zij Greet ging opvolgen tijdens de kerkdiensten.
“Da’s mooi… Doet Greetje toch nog wat ik haar ruim twee jaar geleden heb aangeraden: een andere kerk zoeken met een groter orgel. Zij moet haar vleugels verder uitspreiden, want die potentie heeft ze.” Brecht knikte. “Gelukkig blijft ze mij wel les geven en volgens mij is Kees daar ook wel blij mee, nietwaar Kees?” Ik knikte en toen mijn mond leeg was zei ik: “Ja. Bijzonder blij zelfs, Ton. Een tijdje terug zei ze dat ik een andere docent moest zoeken. Ze kon me weinig meer leren, zei ze. Ik heb toen hevig geprotesteerd. Want bugel-technisch klopte dat wellicht, maar de synergie die ik met Greet heb… Onbetaalbaar, Ton. En dat ligt niet alleen op het muzikale vlak, maar ook… Hoe zeg ik dat? Wij voelen elkaar feilloos aan. Op muzikaal gebied, maar we houden van dezelfde, soms flauwe of ronduit platte militaire galgenhumor. En zij is een van de weinigen die me ongenuanceerd op m’n donder kan geven zonder dat ik kribbig word.”
Ton knikte langzaam. “Ik hoorde dat jullie beiden in Bosnië zijn geweest?” Ik knikte. “Klopt. Wel tegelijkertijd, maar we hebben elkaar daar nooit gezien of gesproken. Maar dat maakt niet: je wéét van elkaar dat je dezelfde risico’s hebt gelopen: zij was chauffeur op een militaire ambulance, ik was chauffeur van een pantserrupsvoertuig. We zaten allebei veel op de weg en dat had soms behoorlijke risico’s. Ze rijden daar als gekken, er ligt soms een verdwaalde landmijn op de weg, in de winter zijn de wegen buiten de steden spekglad door ‘black ice’ en er waren in die tijd nog genoeg lui die er niet mee zaten om een riedel kogels op SFOR-militairen af te vuren.” Ton keek nadenkend. “Ze heeft me er soms iets over verteld, ja. Ik had er geen flauw idee van. Die burgeroorlog was al lang geleden en die lui zouden toch wel iets geleerd hebben, zou je denken…”
Joline viel in. “Ton: een paar maanden geleden moest Kees als militair ingenieur wéér naar Bosnië. Een technische verkenning uitvoeren. Maar nu nog steeds gunt de ene bevolkingsgroep de ander het licht in de ogen niet. De Kroaten hebben over het algemeen veel geld, de Bosniacs hebben dat niet, maar zijn in Bosnië wel in de meerderheid. De Bosnische Serviërs zijn, dankzij Mladic en kornuiten nog steeds de kwaaie pier. Maar elke bevolkingsgroep heeft genoeg zonden op zijn geweten om tot in de eeuwigheid in de hel te branden. Er is daar geen verdeling in ‘good guys’ en ‘bad guys’: elke bevolkingsgroep heeft genocide op haar geweten. En dat zal nog wel een tijdje blijven, want die sfeer wordt daar nog steeds gecultiveerd.”
Ik vulde aan: “Die lui vechten als sinds de 14e eeuw met elkaar, Ton. Zoek op Internet ‘De slag bij het Merelveld’ op. Die haat haal je er niet uit met een aantal tientallen jaar vredesmacht.” Hij knikte nadenkend. “Geen fijn onderwerp voor een bruiloft, jongelui. Iets anders: Kees jouw uniform ziet er wat anders uit dan van de fanfare. Vertel eens wat al die dingen inhouden…” Brecht knikte. “Ben ik ook wel benieuwd naar, Kees.”
Ik zuchtte. “Ik weet niet of dit heerlijke voorgerecht daar voldoende voor is, maar goed…” Beknopt legde ik de betekenis van de diverse emblemen en lintjes uit. “En dat rode koord op je schouder?” Joline antwoordde voordat ik dat kon doen. “Dat is een onderscheiding omdat Kees, samen met zijn groepscommandant, een jongetje uit een mijnenveld heeft gered. Iets waar ik héél trots op ben.” Ik vulde aan: “En dat jongetje heeft het gered. Is nu waarschijnlijk een puber van een jaar of zestien, hij mist één onderbeen en leeft, voor zover ik weet, nu bij zijn adoptieouders ergens in Zuid Duitsland. Zijn biologische ouders, Roma, boeide het geen zier dat het jochie voor hun ogen bijna doodbloedde.”
Brecht en Wendy trokken een smerig gezicht. “Hoe kún je?” “Voor een Roma-familie in Bosnië telt een kinderleven nauwelijks, meiden. Die mensen staan helemaal onder aan de maatschappelijke ladder daar. Leven van bedelarij en het uitpluizen van vuilnis. Bloedlink werk, want ook in vuilnis kunnen explosieven verstopt zijn. En nu een ander onderwerp graag…”

Ton stond op. “Volgens mij kunnen we het hoofdgerecht ophalen, dames en heren. En dan ga ik eens bij de fanfare zitten en over muziek kletsen.” “En wij gaan ons ook naar elders verplaatsen, Bert. Gaan jullie mee, Hendrik en Wendy?” Ook zij stonden op. “Nou schat…” Ik keek Joline aan. “Eerst het hoofdgerecht ophalen, Kees. Wie weet komen er mensen bij ons zitten. Hoeven wij niet op jacht te gaan.” “Ik merk net dat het zo z’n voordelen heeft om met een knappe vrouw aan tafel te zitten. Die weet zitten hier zo dadelijk allerlei kerels te vertellen hoe stoer en goed ze zijn…” Joline kneep haar ogen samen. “Volgens mij deed jij dat net ook. Majóór!”
Charlotte liep net langs en ving de laatste zin op. “Goed zo Jolien! Hou ‘m maar onder de duim!” Ik stond met een zucht op. “Het is weer eens zover…” “Wij komen wel bij je zitten, Joline. Kunnen we hem samen onder de duim houden. Zijn we ondertussen best goed in.” Lot lachte gemeen.